رشد و پرورش کودکان پیش دبستانی
رشد و پرورش کودکان پیش دبستانی
آیا میدانید که در کشورهای پیشرفته 70% کودکان، زیر پوشش مراکز پیشدبستانی قرار دارند و در کشور ما این رقم تنها 8% است. دلیل استقبال کشورهای توسعه یافته از مراکز پیشدبستانی این است که امروزه روانشناسان و متخصصان علوم تربیتی معتقدند که شخصیت اصلی انسان، در چهار سال اول زندگی شکل میگیرد و در این سنین، کودک باید تحت تعلیم و تربیتی عمیق و همهجانبه قرار گیرد تا به رشد کامل جسمی، روحی و عاطفی دست یابد.در این میان، مراکز پیشدبستانی میتوانند با ایجاد امکانات آموزشی، پرورشی، اجتماعی و رفاهی، شرایط لازم را برای رشد همه جانبه کودکان فراهم سازند. این مراکز، اولین محیط اجتماعی و در واقع پلی بین خانه و اجتماع بزرگی است که کودک به آن تعلق دارد. در این مراکز، آگاهیهای اجتماعی کودک رشد یافته و با استفاده از روشهای غیرمستقیم آموزشی، فرصتی برای یادگیری وسیعتر، غنیتر و همه جانبهتر پیدا میکند. این نوع آموزش با روحیه جست و جوگر، فعال و کنجکاو کودک سازگارتر است و او را به یادگیری و اکتشاف برمیانگیزد.بنابراین درکنار خانوادهها و هم پای تربیت آنها، لازم است که مراکز آموزش پیش از دبستان در زمینه تکامل همه جانبه کودک نقش داشته باشند.اهمیت این مراکز زمانی آشکارتر میشود که بدانیم در بسیاری از مواقع، خانواده وظیفه خود را به دلیل آشنا نبودن با مسائل تربیتی، فقر فرهنگی، کم سوادی یا بیسوادی، مشکلات اقتصادی، دور بودن والدین ازمحیط خانه به علت کار و تأمین زندگی، از هم گسیختگی خانوادگی و مواردِ بی شمار دیگر، بخوبی ایفا نمیکند. اینجاست که مراکز پیشدبستانی باید کمبودهای آموزشی، تربیتی، جسمی و عاطفی کودکان را جبران نمایند.رشته رشد و پرورش کودکان پیشدبستانی با توجه به همین ضرورت و نیاز به داشتن مربیانی مجرب و توانمند، در دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی دایر شده است. این رشته در مقطع کارشناسی دو گرایش "کودکان عادی" و "کودکان با نیازهای ویژه" دارد.
گرایش کودکان عادی :
گرایش کودکان با نیازهای ویژه :
اطلاع از ناتوانیها، تواناییها و قابلیتهای کودکان در سنین پیش از دبستان، به طور چشمگیری در موفقیتهای بعدی و پیشگیری از اختلالات مؤثر است.از همینرو، در این دوران یکی از مهمترین خدماتی که مربی میتواند انجام دهد، تشخیص کودکان تحت مراقبت خود، از نظر رفتارهای فیزیکی و ذهنی است؛ زیرا یک مربی در زمانی طولانی و در موقعیتهای بسیار طبیعی کودکان را مشاهده میکند و چنانچه تفاوتی جدی و زیربنایی درکودک وجود داشته باشد، میتواند این اختلالات را در بسیاری از زمینهها، پیش از اینکه جدیتر شوند، تشخیص دهد و زمینه را برای کمکهای لازم متخصصان به نحو معتبر فراهم آورد.زمانی میتوان به اهمیت این مسأله پی برد که دانست، هر چه ناتوانیهای کودکان زودتر شناخته شود، زودتر تصحیح میشود و حتی تشکیل الگوها و عادتهای نامطلوب و واکنشهای عاطفی کاهش مییابد.برای مثال، اگر در دوره پیش از دبستان، کودکانی که دچار تنبلی چشم، ناشنوایی یا کمشنوایی و اختلال ذهنی هستند، شناخته شوند، در بهبود جسمی، ذهنی و روحی آنها بسیار تأثیر خواهد داشت و والدین نیز دچار تنش و آسیب اجتماعی و عاطفی کمتری میشوند.هدف گرایش رشد و پرورش کودکان با نیازهای ویژه، تربیت متخصصانی است که بتوانند در این زمینه فعالیت کنند و نیازهای جامعه ما را برطرف سازند.
تواناییهای لازم:
کودک مثل آینه درخشانی است که هر چه ببیند، فوراً میگیرد و منعکس میکند. او مثل صفحه سپیدی است که هر آنچه بر آن بنویسی، درخود نگاه میدارد و چون خمیر یا مومی است که در دستان مربی به هر گونهای ساخته میشود. در واقع آنچه در کودکی به خردسال آموخته میشود، درست مثل نقشی که بر سنگی کنده شود، اثرش همیشه باقی میماند. از همینرو، مربی کودکان پیشدبستانی بودن، از سختترین کارها است؛ زیرا رفتار، طرز صحبت و بیان، نگاه، پوشش، راه رفتن و در کل همه کارهای مربی، در کودک نقش جاودانه میبندد و کوچکترین لغزش مربی، بر گروهی از کودکان اثر منفی میگذارد. از سوی دیگر، مربی کودکان بودن، از بهترین کارها است؛ چرا که وی با شخصیت و روح انسانهایی پراحساس و پر از شور معصومانه سر و کار دارد و پایه جامعه را میسازد. به همین دلیل، دانشجوی این رشته باید فردی پاک، صادق، سالم و پر انرژی و عاشق کودکان و آشنا با روانشناسی کودک باشد. همچنین لازم است که وی فردی خلّاق و سازنده باشد تا بتواند شیطنت و کنجکاوی کودکان را به بهترین راه سوق دهد و از شجاعت و جسارت کودک برای یادگیری، کشف دنیای پیرامون و پرورش هوش و استعداد وی بهره بگیرد.برای مثال، اسباب بازی که دردیدگاه اکثر مردم وسیلهای برای گذراندن اوقات فراغت کودک است، میتواند انعکاسی از ابزار شغل و حرفه فردای کودک باشد؛ نحوه استفاده از آن، حرفهای را به او آموزش میدهد، نوع، شکل و رنگ آن، او را با دنیایی از علم فیزیک آشنا مینماید، روش کار با آن میتواند دری از دنیای عجایب را بر روی کودک بگشاید و در کل این وسیله میتواند به او توجه و دقت در مسائل را بیاموزد.در این میان، یک مربی باید فکری سازنده داشته باشد تا با این وسایل، هم شوق و رغبت کودک را جلب کند و هم وسیله بازی، خصوصیت آموزشی وپرورشی را در خود داشته باشد و فرهنگی درست و صحیح را نیز به کودک انتقال دهد.
موقعیتهای شغلی در ایران:
درحال حاضر 36 هزار مربی، بدون تحصیلات دانشگاهی و تخصص لازم، در مهد کودکهای کشور فعالیت میکنند. این به معنای آن است که فرصت های شغلی بسیاری برای فارغالتحصیل این رشته وجود دارد؛ زیرا بیشک هر مرکز پیشدبستانی مایل است که از مربیان مجرّب و متخصص برخوردار باشد؛ کارشناسانی که میتوانند سطح کیفی مرکز رادر حد قابل توجهی افزایش دهند.در ضمن فارغالتحصیل این رشته میتواند به عنوان کارشناس تهیه مواد و وسایل آموزشی و کمک آموزشی، در مراکز پیشدبستانی و نیز به عنوان کارشناس آموزش و برنامهریزی در سازمان بهزیستی کشور، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و مراکز کودکان استثنایی فعالیت نماید.
درسهای این رشته در طول تحصیل:
دروس مشترک در هر دو گرایش کودکان عادی و کودکان با نیازهای ویژه:
دروس تخصصی گرایش کودکان عادی:
رشد و پرورش زبان و مهارتهای کلامی، حرکات ورزشی و سرودهای خاص کودکان، ادبیات کودکان، کارورزی ، طرح پژوهشی مقدماتی.
دروس تخصصی گرایش رشد و پرورش کودکان با نیازهای ویژه:
شناخت کودکان، آشنایی با اختلالات رشد روانی ـ حرکتی کودکان عادی و استثنایی، آشنایی با بهداشت روانی معلولین و خانواده آنها، آشنایی با روانشناسی کودکان فزون کنش و کمرویی در کودکان پیشدبستانی و روشهای اصلاح، اختلالات گویایی و روشهای اصلاح در کودکان و نوجوانان، کارورزی، طرح پژوهشی مقدماتی.
بسمه تعالی